پینچ ولو (Pinch Valve) یکی از انواع شیرآلات صنعتی است که برای قطع، وصل و در برخی کاربردها تنظیم جریان سیالات حاوی ذرات جامد، دوغاب، لجن، پودر، خمیر و سیالات خورنده استفاده میشود. عملکرد این شیر بر پایه فشرده شدن یک آستین یا لوله لاستیکی (Sleeve) است؛ بهطوری که با اعمال فشار از طریق عملگر، آستین داخلی فشرده شده و مسیر عبور سیال بسته میشود. از آنجا که سیال تنها با آستین داخلی در تماس است و با قطعات فلزی برخوردی ندارد، پینچ ولو مقاومت بسیار بالایی در برابر خوردگی، سایش و رسوبگیری دارد. به همین دلیل، این شیر در صنایع معدنی، سیمان، آب و فاضلاب، صنایع شیمیایی، غذایی و دارویی کاربرد گستردهای دارد.
پینچ ولوها بر اساس نوع عملگر و نحوه عملکرد در مدلهای مختلف تولید میشوند.
پینچ ولو دستی (Manual Pinch Valve)
این مدل با استفاده از فلکه یا اهرم باز و بسته میشود و برای خطوط کوچک و فشارهای پایین مناسب است.
پینچ ولو پنوماتیکی (Pneumatic Pinch Valve)
در این نوع، فشرده شدن آستین توسط هوای فشرده انجام میشود و در خطوط اتوماسیون صنعتی کاربرد فراوانی دارد.
پینچ ولو برقی (Electric Pinch Valve)
این مدل به موتور الکتریکی مجهز بوده و امکان کنترل از راه دور را فراهم میکند.
پینچ ولو هیدرولیکی (Hydraulic Pinch Valve)
برای سیستمهای فشار بالا و شرایط کاری سنگین مورد استفاده قرار میگیرد.
پینچ ولوها معمولاً در کلاسهای زیر تولید میشوند.
همچنین مطابق استانداردهای اروپایی در ردههای فشاری زیر عرضه میشوند.
به طور معمول، پینچ ولو برای فشارهای بسیار بالا طراحی نمیشود و بیشتر در فشارهای پایین تا متوسط کاربرد دارد.
چدن
فولاد کربنی
استنلس استیل
آلیاژهای ویژه
آستین مهمترین بخش پینچ ولو است و با توجه به نوع سیال از مواد مختلف تولید میشود.
انتخاب جنس آستین به دمای کاری، نوع سیال، میزان سایش و مقاومت شیمیایی مورد نیاز بستگی دارد.
پینچ ولوها معمولاً از ۱/۲ اینچ تا ۲۴ اینچ تولید میشوند و در پروژههای خاص امکان ساخت سایزهای بزرگتر نیز وجود دارد.
در حالت باز، آستین لاستیکی شکل طبیعی خود را حفظ کرده و سیال بدون مانع از داخل آن عبور میکند. همچنین هنگام بسته شدن، عملگر باعث فشرده شدن آستین شده و مسیر جریان بهطور کامل مسدود میشود. از آنجا که هیچ قطعه فلزی در مسیر سیال حرکت نمیکند، احتمال گیر کردن ذرات جامد بسیار کم است و شیر عملکرد مطمئنی در سیالات ساینده و دوغابی دارد.
پینچ ولو به دلیل ساختار ساده، آببندی کامل، مقاومت بالا در برابر سایش و خوردگی، افت فشار کم و عدم گیر کردن ذرات جامد، یکی از بهترین گزینهها برای انتقال سیالات ساینده و خورنده محسوب میشود. همچنین تعویض آستین داخلی بهسادگی انجام میشود و هزینه تعمیر و نگهداری این شیر نسبت به بسیاری از شیرآلات صنعتی کمتر است. علاوه بر این، به دلیل تماس نداشتن سیال با قطعات فلزی، طول عمر شیر در محیطهای خورنده افزایش پیدا میکند.
در زمان انتخاب و خرید پینچ ولو باید عواملی مانند نوع سیال، میزان ذرات جامد، فشار و دمای کاری، سایز خط لوله، کلاس یا PN، نوع اتصال، جنس بدنه، جنس آستین (Sleeve)، نوع عملگر، استاندارد ساخت، برند تولیدکننده و گواهی تست مواد (MTC) بررسی شود. انتخاب صحیح جنس آستین متناسب با نوع سیال، مهمترین عامل در افزایش طول عمر، آببندی مطمئن و عملکرد بهینه پینچ ولو در سیستمهای صنعتی است.
